عبد الحسين نوايى
231
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
بازگشت محمد على ميرزا به ايران طوايف تركمن كه كمتر وقتى رؤساى مطلع و فهميده داشتند هيچوقت نسبت به نهضت مشروطه خوشبين نبودند و چون حكومت دموكراسى قبل از هرچيز احتياج به مردم فهيم دارد ، رژيم مشروطه در ميان طوايف تركمن تأثيرى نكرد و آنان همچنان در آرزوى محمد على ميرزا روزشمارى مىكردند و از شاه حكومت مشروطه كه فاقد اختيارات مطلقه بود ، دلخوش نداشتند و در اميد مراجعت محمد على - ميرزا چشم انتظار گشوده به قول شاعر در انتظار قطرهء باران نشسته بودند . محمد على ميرزا بهزودى از طرز فكر و احساسات آنان مطلع شد و با فرستادن مكاتيب و مراسلات به رؤساى طوايف و دادن القاب به اين و آنجا پاى خود را در ميان قبايل وحشى تركمن باز نمود . محمد على ميرزا ، پس از حركت از ادسا و سفر به فرانسه كه در آنجا با ظل السلطان مذاكره كرد و از جانب وى مطمئن شد به خيال مراجعت به ايران افتاد و در وينه با وزيرمختار روس « دهارت و يك » كه يكى از خونخوارترين عناصر روس تزارى بود ملاقات كرده طلب كمك و مشورت نمود . وزيرمختار به وى و همراهانش گفت دولت روس به مناسبت وجود پروتوكل مشترك 1909 ، كه به شركت دولت انگليس امضا كرده ، نمىتواند به شما كمكى كند اما از طرف ايران راه باز است اگر به شما كمكى نكنيم ، اخلالى هم نخواهيم كرد . اما اگر اميدواريد كه موفق مىشويد بايد اقدام كنيد تا كامياب شويد : وقتى محمد على ميرزا و همراهانش از او توقع قرضهاى براى اين كار كردند سفير روس ، كه نمىخواست دخالت در امور داخلى ايران بكند ! ! جواب رد داد . اما به ايما و اشاره فهماند كه « اگر اسناد جواهراتى را كه محمد على ميرزا در بانك استقراضى روس در تهران گرو گذارده همراه داشته باشد مىتوان به اعتبار آن وجهى